Δυστοπική διάσταση

 

Mental Illness as a Crisis of Meaning in Modern Society - YouTube

Όσοι δε σκέφτονται λένε ιστορίες, άλλοι τις ζουν κι άλλοι τις καταγράφουν. Υποτίθεται! Αυτές τις μέρες σαν υπόθετο μας λένε για την ιστορία της βασίλισσας, που αν περνούσε από το χέρι της, θα είχε ασχοληθεί αποκλειστικά και μόνο με τις ιπποδρομίες και την εκτροφή αλόγων. Όμως, άλλες οι επιθυμίες, άλλα τα σχέδια των ανθρώπων, άλλα ο θεός προστάζει! Έτσι λοιπόν ήρθαν τα πράγματα και έγινε η επί εβδομήντα χρόνια κυρίαρχη εικόνα ενός ξεπερασμένου μεν θεσμού, που καλά κρατεί και βασιλεύει! Η απώλεια της, αν και πλήρης ημερών, αφήνει ένα έθνος απαρηγόρητο. Γιατί η παρηγοριά δεν έχει ήχο, έχει μόνο την αίσθηση της αφής και της παρουσίας. Και εκείνη πλέον απουσιάζει.  Η συμπαράσταση και η ενσυναίσθηση δεν χωράει εξηγήσεις, όπως για παράδειγμα με τα σκυλιά, φτάνει εκείνη η χαρακτηριστική ματιά και νιώθεις ότι είναι εκεί για σένα. Τα σκυλιά που τόσο αγαπούσε, όπως μας λένε. Και η ζωή συνεχίζεται, όπως και ο πόλεμος για να μην ξεχνιόμαστε...

Ο πόλεμος που καλά κρατεί έξω και πλέον για κάποιους αποτελεί την καθημερινότητα τους. Για άλλους είναι ένα αναγκαίο κακό. Αλλά ο μέσα πόλεμος με απασχολεί. Πότε αρχίζει και πως τελειώνει ένα θέμα ανάθεμα; Στους πόλους των νευρώνων κυριαρχεί η διαταραχή. Έτσι το πρακτικό κομμάτι της ευθύνης μετατοπίζεται σε όποιον βρίσκεται εκεί για να την αναλάβει και να δράσει ή με ελαφρά την καρδία να αποδράσει. Αυτή η μετάθεση λειτουργεί ευεργετικά ως προς τη διατήρηση μιας κομβικής ισορροπίας. Έτσι ακριβώς όπως το φεγγάρι στη γυρισμένη φωτογραφία μοιάζει πλέον με φανοστάτη που φωτίζει τη σκοτεινό δρόμο. Και από την άλλη ποιος το κλείνει και το τελειώνει το θέμα; Γιατί αλήθεια, πόσοι φοβήθηκαν τον γκρεμό και προτίμησαν το μονοπάτι;

Μηλιά - Μαρία Παπαγεωργίου & Μάρθα Φριντζήλα - Gazarte 2021 - YouTube

Οι λόγοι και τα κίνητρα διαμορφώνουν καταστάσεις αμφιβολίας και ανασφάλειας. Σα να ανοίγει όλο και πιο πολύ μια μαύρη τρύπα σκέψεων. Και μέσα σα σε πηγάδι, που δεν αντανακλά η επιφάνεια του νερού το φως του φεγγαριού, βυθίζονται οι σκέψεις. Πιο βαθύ και πιο μαύρο από την κοσμική μαύρη τρύπα. Αλλά και τα δυο ρουφάνε όποιον ή τη σκέψη που βυθίζεται μέσα τους. Άλλωστε είμαστε ότι θυμόμαστε, όπως αυτό μεταφέρουμε και δεν μπορούν να μας το πάρουν. Το πως τα θυμόμαστε, δεν είναι απαραίτητο να έχει σχέση με την πραγματικότητα. Ad libitum, κάπως σα σε ελεύθερη πτώση και όχι δοτική ή γενική. Αυτοσχεδιαστικά προσεγγίζονται οι καταστάσεις και σταγόνα τη σταγόνα ακούγεται η βροχή της αλήθειας να πέφτει από τον ουρανό των πιθανοτήτων. Εκεί που συνυπήρχαν η προσδοκία με την αβεβαιότητα. Άλλες σταγόνες πέφτουν στο χώμα και του χαρίζουν ζωή. Στην πόλη όμως, η αλήθεια είναι διαφορετική. Διπλώνονται στα γόνατα οι σταγόνες. Και βρίσκουν πάνω σε τέντες, σε ομπρέλες, στα τζάμια τα κλειστά των αυτοκινήτων και όχι μόνο. Σε κράσπεδα, στην άσφαλτο και την κάνουν πιο υγρή και γλιστερή σα τσουλήθρα. Και πρέπει να έχει κανείς φρένα καλά και σώας τας φρένας γενικά, για να μην παρασυρθεί από την ορμή της αλήθειας του άλλου. Να κρατηθεί γερά από τη δική του και να μην ενδώσει και τσακίσει.

- Πες μου ουρανέ, συγχωράς τη θάλασσα; 

-Γιατί; 

- Μα επειδή σε αντανακλά χωρίς να σε χωρά. Και ανάμεσα σας παρεμβάλλονται βουνά, δάση, νησιά, πόλεις, αποστάσεις...

- Ναι αλλά όταν είμαστε οι δυο σαν ένα μας βλέπεις να ανοίγουμε άλλους ορίζοντες. Δε βλέπεις πως χάνονται τα όρια στη γραμμή των οριζόντων; Δε χρειάζεται να καθορίζεις ότι δεν ορίζεις. Πότε θα το μάθεις;

Αυτή η φανταστική στιχομυθία σε άλλη διάσταση μου θύμισε το περιστατικό που είχα ακούσει και αφορούσε τον Πάστερνακ και το σονέτο 66 του Σαίξπηρ. Ο βραβευμένος νομπελίστας ποιητής που για να επιβιώσει στη Σταλινική εποχή, μετέφραζε στα ρωσικά ξένους συγγραφείς. Ήταν τότε που ο Τσώρτσιλ πρωτομίλησε για το σιδηρούν παραπέτασμα, που χώριζε την ανατολή και τη δύση. Σαν απάντηση ο Στάλιν ζήτησε από είκοσι από τους πιο αναγνωρισμένους Ρώσους ποιητές να συνθέσουν ποιήματά με θέμα την επί γης ειρήνη και τη δημοκρατία των λαών. Αναπόφευκτα ένας από αυτούς τους ποιητές λόγω ταλέντου και λαοφιλίας ήταν ο Μπόρις Παστερνάκ. Έτσι στο τριήμερο ας πούμε συμπόσιο, όταν εκείνος κλήθηκε να πει τη δική του εκδοχή με το εν λόγω θέμα, είπε ότι δεν έχει συνθέσει κάτι καινούργιο σχετικό με το θέμα. Αντ' αυτού ότι θα έλεγε κάτι που είχε γράψει πριν τον πόλεμο. Πρώτα είπε τον αριθμό. Και άρχισε να απαγγέλει τη μετάφραση του σονέτου 66 που είχε κάνει. Και σα συνενοημένο  το κοινό των 2000 περίπου ανθρώπων, άρχισε να  απαγγέλει μαζί του τους μεταφρασμένους στίχους. Αποτέλεσμα, κόντρα σε όλων τις προβλέψεις, ούτε συνελήφθη, ούτε εξορίστηκε. Αντίθετα έμεινε να δίνει τη μάχη του εκ των έσω. Και για όσους το λησμονούν, ήταν ο συγγραφέας του Δόκτωρ Ζιβάγκο.

Αλλά τι λέει το Σονέτο 66 που ουσιαστικά κατάφερε πλήγμα στο γόητρο της σταλινικής εποχής;

 Και πόσο απέχει από τη δική μας εποχή;!

Sonnet 66: Tired with all these, for restful death I cry - YouTube

Σονέτο 66, Ουίλιαμ Σέξπιρ σε μετάφραση Βασίλη Ρώτα - YouTube