"Als ich kann" = "Όσο μπορώ"
"Als ich Kann" το έμβλημα του καλλιτέχνη πριν η ζωγραφική γίνει αντιληπτή ως καλλιτεχνική δημιουργία. Μέχρι τότε οι ζωγράφοι αντιμετωπίζονταν και συγκαταλέγονταν στους απλούς τεχνίτες. Θα πάμε πίσω στο χρόνο, μισό αιώνα περίπου. Πριν την Αναγέννηση που ανέδειξε τον Μιχαήλ Άγγελο, τον Ντα Βίντσι, τον Ραφαήλ, τον Ντύρερ. Κάποιος έπρεπε να γίνει ο προπομπός τους και να τους ανοίξει το δρόμο. Αυτό το κενό και αυτόν τον ρόλο, ήρθε να διαδραματίσει ο Γιαν Βαν Αικ. Μέχρι τότε η γλυπτική είχε την πρωτοκαθεδρία. Αλλά ο Φλαμανδός ζωγράφος που αρχικά πρόσφερε τις υπηρεσίες του στον Ιωάννη της Βαυαρίας, αλλά μετά το θάνατό του το 1425, υπηρέτησε και έγινε ο βασικός ζωγράφος του αδερφού του Ιωάννη, του Φίλιππου του Καλού, του δούκα της Βουργουνδίας. Στα πλαίσια των υπηρεσιών του λειτούργησε και ανεπίσημα σαν πρεσβευτής του δουκάτου, ενώ η προσωπογραφία της Ισαβέλλας της Πορτογαλίας, αποτέλεσε την αφορμή για το γάμο του Φιλίππου με την Ισαβέλλα. Το ταλέντο του Βαν Αικ αναδείχθηκε στη ρεαλιστική απεικόνιση προσωπογραφιών, χωρίς να κολακεύει ή να εξιδανικεύει τους παραγγελιοδόχους του και η ρεαλιστική αποτύπωση της τοπογραφίας. Σίγουρα ξεκίνησε από τις μικρογραφίες στις εικονογραφημένες Βίβλους και προσευχητάρια και μεταπήδησε στη συνέχεια στην ελαιογραφία σε ξύλινες επιφάνειες, της οποίας έγινε αυθεντία. Ίσως για αυτό ο πρώτος αναγνωρισμένος διεθνώς ιστορικός Τέχνης ο Βασσάρι, λέει ότι από τον Βαν Αικ ξεκίνησε η ελαιογραφία, αν και αυτό δεν ευσταθεί.
Δε θα αναφερθώ εκτενώς στα έργα του, πέρα από ένα. Αυτό που αποτέλεσε σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ιστορίας κοινό στόχο του Ναπολέοντα και του Χίτλερ. Αυτό που ακόμα και σήμερα μετά από δεκατρείς κλοπές, η αστυνομία άμεσα ανταποκρίνεται σε κάθε πληροφορία για να βρει την πτυχή που λείπει. Το Πολύπτυχο της Γάνδης που φιλοτεχνήθηκε μέσα σε οκτώ χρόνια και ολοκληρώθηκε το 1432. Η σύμπραξη των αδελφών Άικ, του Χούμπερτ που έκανε την αρχή και του Γιαν, είχε ως αποτέλεσμα τις είκοσι τέσσερεις συνθέσεις που χωρίζονται, οι δώδεκα σε κλειστή εξωτερική όψη και οι άλλες δώδεκα στην ανοικτή εσωτερική του επιφάνεια. Στο εξωτερικό απεικονίζονται ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, οι Άγιοι Ιωάννης Βαπτιστής και Ιωάννης Ευαγγελιστής, οι προφήτες Ζαχαρίας και Μιχαίας, οι δύο μορφές της Σιβύλλας και οι παραγγελιοδόχοι Joos Vyd και η σύζυγός του Ελίζαμπεθ. Ενώ όταν ανοιχτεί επιτέλους ο πίνακας, αρχίζει το πανηγύρι. Πριν τη Μεταρρύθμιση, κατά τη διάρκεια της οποίας κακοποιήθηκε ο εν λόγω πίνακας, όταν άνοιγε ακουγόταν μουσική. Και πολύ πιθανόν οι πτυχές που τον άνοιγαν να ήταν διακοσμημένες με θέματα από τα πάθη του Ιησού, ακριβώς όπως στο περίγραμμα του καθρέφτη από το πορτραίτο των Αρνολφινι. Αλλά όλα ανοίγουν στο πάνω μέρος στη Δέηση, όπου βλέπουμε την επιρροή της Χριστιανής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο συνδυασμό της Παναγίας αριστερά, του Ιωάννη Βαπτιστή δεξιά και στο κέντρο του Ιησού ανάμεσα σε αγγέλους που τραγουδούν και παίζουν μουσική σε εκκλησιαστικό όργανο της εποχής και καταλήγουν στα δεξιά στην Εύα που κρατάει όχι μήλο, αλλά κάτι σα λεμόνι και στα αριστερά στον πρωτόπλαστο Αδάμ που είναι έτοιμος να βγει έξω από τον πίνακα, να συναντήσει τον θεατή και να μοιραστούν τις αμαρτίες τους! Και στο κάτω μέρος του εσωτερικού του πίνακα, το κεντρικό θέμα της προσκύνησης του Αμνού, περιβάλλεται από τους Ερημίτες, τους Προσκυνητές, τους Πολεμιστές του Χριστού και τους Δίκαιους Κριτές. Επίτηδες τους άφησα γιατο τέλος, γιατί είναι αυτοί που στην ουσία λείπουν από το 1934 και έχουν αντικατασταθεί από ένα αντίγραφο. Τυχαίο δε νομίζω.
Όπως κι αν έχει αν βρεθείτε στο Βέλγιο, μην παραλείψετε να πάτε στον καθεδρικό ναό του Αγίου Μπαβόν για να θαυμάστε από κοντά το αριστούργημα. Αυτό που ο Ναπολέων τις κεντρικές πτυχές του τις πήρε για το Λούβρο και αργότερα μέρος των πτυχών του για να αποφευχθεί η κατάσχεση του από τον Χίτλερ φυγαδεύτηκε σε αλατωρυχείο, όπου υπέστη και διάβρωση. Το Πολύπτυχο έχει εμπνεύσει μέχρι και τη ταινία του Κλούνευ The Monuments Men, που αναφερόταν στην προσπάθεια 245 ανθρώπων της τέχνης που έσωσαν έργα τέχνης στο διάστημα του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Sunday at the Met—Monuments Men: Fact and Fiction - YouTube
Στην Ελλάδα, τη μεθεπομένη του ΟΧΙ άρχισε η εξάμηνη προσπάθεια διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς μας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και όχι μόνο. όπως μπορείτε να δείτε στο σύνδεσμο που ακολουθεί ότι δε μπορούσε να μετακινηθεί, θάφτηκε με κυρίαρχο σύνθημα: Βάλε Φωτιά. Πώς σώθηκαν οι θησαυροί του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου από τους ναζί | Η Εφημερίδα των Συντακτών (efsyn.gr)
Γιατί όσο μπορούμε, εμείς θα βάζουμε φωτιά στα όνειρα, στο χθες, στο λιμάνι. Και αυτό γιατί ψάχνουμε χωρίς κορώνες, χωρίς τυμπανοκρουσίες τις πράξεις! Όχι για να εκδικηθούμε τον εχθρό. Αλλά για να είμαστε και να μένουμε συνεπείς στις επιλογές και όχι στις εντυπώσεις. Όχι άλλο fake it until you make it, αλλά make it, or fade out. Όλα τα άλλα είναι σοφιστείες και ρητορείες.
Καλούς αγώνες!
Ανεμολόγιο - Θάνος Μικρούτσικος - YouTube
Σχόλια